Het boek van Albert Camus l’Étranger is in 2025 nogmaals verfilmd, deze keer door François Ozon.
Waarom is dit boek én (daarna) deze film zo de moeite en wat schreef Albert Camus nog meer?
l’Étranger (“De vreemdeling”) is een boek dat Camus al in 1940 schreef. Twee jaar later is het uitgegeven en in 1957 ontving hij ervoor de Nobelprijs voor literatuur.
Het boek ‘l’Étranger’
De roman speelt zich af in het noorden van Algerije waar de hoofdpersoon Meursault, als pied-noir (Franse inwijkeling in de kolonie) woont. De hoofdpersoon, die als enigste aan het woord is, vertelt chronologisch over de gebeurtenissen voor, tijdens en ná een fataal incident op het strand waarbij hij, een arabier doodschiet. De dagen voordien heeft hij zijn moeder begraven, de maanden nadien is hij opgesloten en woont hij de rechtzaak bij.
Het blijft onduidelijk waarom hij die moord begaan heeft, een absurde samenloop van omstandigheden, noemt hij bij zijn verdediging. Hij lijkt echter vooral veroordeeld te worden voor zijn gebrek aan emotie (met name tijdens de uitvaart van zijn moeder) en het ontbreken van moreel besef.
Verfilming is ook interpretatie
De film die François Ozon van deze roman maakte, is bijzonder knap geregistreerd en toont prachtig de sfeer van Algerije in die tijd. Ozon blijft heel dicht bij het boek en voegt alleen een paar elementen toe die meer dan gerechtvaardigd zijn. Zo toont de vriendin van Meursault medeleven met de zus van de vermoorde arabier op het eind van de rechtspaak én wordt de naam van het slachtoffer getoond op zijn grafsteen, in het laaste shot. Ozon haalde dit laatste gegeven uit boek dat Kamel Daoud in 2013 schreef als reactie op het boek van Camus waar alleen gesproken wordt over “de Arabier”. Zijn boek “Meursault, contre-enquette” is een prachtige roman dat als eerbetoon aan minder bedeelden volledig aansluit bij het boek van Camus, en ook wezenlijk iets toevoegt.
Een andere versie door Visconti
Lo straniero (Frans: L’Étranger) is een Italiaans-Frans-Algerijnse dramafilm uit 1967 onder regie van Luchino Visconti. Hieronder kun je die hele film zien. Verrassende gelijkenissen zijn er met de film van Ozon, maar ook verschillen. Met name de hoofdrolspeler Marcello Mastroianni overtuigt veel minder dan de acteur Benjamin Voisin in de film van Ozon (vooral in relatie tot de inhoud van het boek).
Als derde versie kun je nog een verfilming van Felix van Cleeff (link) bekijken. De belangrijkste aanrader blijft wel om het boek zelf te lezen, liefst in het frans.
Leven en werk van Camus
Albert Camus, geboren op 7 november 1913 in Mondovi, Oost-Algerije. Hij heeft zijn vader niet gekend, die stierf namelijk al in 1914 bij de Eerste slag van de Marne. Albert volgde de basisschool en het Groot Lyceum in Algiers. Daarna in 1928, op de Universiteit daar, was hij doelman in juniorenelftal. Twee jaar later werd hij ernstig ziek: longtuberculose.
In 1935 wordt hij lid van de communistische partij. Een jaar later voltooid hij zijn studie filosofie. Eind van dat jaar breekt hij met de communistische partij.
In 1937 ontstaat zijn essaybundel l’Envers et l’Endroit (Keer en Tegenkeer, geschreven vanaf 1934) en ook zijn roman La mort heureuse (De gelukkige dood, postuum verschenen in 1971).
Camus voltooid in 1940 zijn roman l’Étranger, na een tijd in Parijs te hebben gewoond. Parijs wordt bezet door de Duitsers en Camus vertrekt met zijn (inmiddels 2de vrouw) naar Oran in Algerije. Twee jaar later moet hij, weer wegens tuberculose, naar een kuuroord in het Centraal Massief (in Le Panelier).
Zijn roman l’Étranger wordt gepubliceerd evenals zijn filosofisch werk De mythe van Sisyphus, een essay over het absurde. Frankrijk wordt helemaal bezet en Camus sluit zich aan bij de verzetsgroep Combat.
In 1943 is Camus redacteur van de illegale verzetskrant Combat. Hij ontmoet dan ook voor de eerstse keer Sartre.
Na de oorlog schrijft Camus het boek la Peste (de Pest) gepubliceerd in 1947. Ook verschijnen de twee delen van zijn Reisdagboek. Hoewel Sartre en Camus als vrienden elkaar blijven respecteren, verschijnen er na het filosofisch essay l’Homme Revolte (De mens in opstand , 1951) polemieken met Sartre. Hierover kun je meer lezen op de site filosofie.nl.
Albert Camus komt op 46-jarige leeftijd om bij een auto ongeluk. Zijn uitgever en vriend Michel Gallimard, zat achter het stuur. Hij overlijdt 2 dagen later.
Camus wordt nog steeds gelezen en bewonderd om zijn menselijke benadering van problemen en zijn afwijzing van geweld. Hij heeft ongetwijfeld fouten gemaakt in zijn verslaglegging, zie bijvoorbeeld het artikel in De Groene Amsterdammer van 14 september 2022 – verschenen in nr. 37 over zijn Algerijnse Kronieken (’39 – ’58) Hoewel hij opkwam voor de rechten van de Algerijnen en uitvoerig de misstanden aan de kaak stelde van de Franse overheersing, moeten die voetnoten ook gemaakt worden.
Tot slot is zijn postuum verschenen boek: Le premiere homme (De eerste man) een prachtige hommage aan zijn vader, die hij nooit gekend heeft. Zijn vrouw heeft het manuscript, dat men na het ongeluk in zijn aktetas vond, met moeite ontcijferd. In 1994 heeft zijn dochter Catherine het boek gepubliceerd.
